สมเด็จ
พระพันวษา

รากฐานทางประวัติศาสตร์

จอมกษัตริย์แห่งยุคทอง

ในมหากาพย์ขุนช้างขุนแผน สมเด็จพระพันวษาทรงเป็นตัวแทนของจุดสูงสุดแห่งพระราชอำนาจในสมัยอยุธยา นักวิชาการและนักประวัติศาสตร์เชื่อกันว่าตัวละครนี้มีเค้าโครงมาจาก สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 (ครองราชย์ พ.ศ. 2034–2072) ซึ่งเป็นยุคที่บ้านเมืองเจริญรุ่งเรืองอย่างขีดสุด มีการขยายแสนยานุภาพทางทหาร และการวางรากฐานรัฐสยามที่มั่นคง

ต่างจากตัวละครหลักอื่นๆ ที่ปฏิบัติการอยู่ในเมืองหน้าด่านหรือในป่าลึก สมเด็จพระพันวษาประทับอยู่ ณ ศูนย์กลางของมณฑล พลังของพระองค์ไม่ได้มาจากไสยศาสตร์ในป่าช้าหรือการตีดาบจากตะปูฝาโลง แต่คือ "เทวสิทธิ์" พระองค์คือผู้ตัดสินความเป็นไปของความจริงทั้งปวง

สัญลักษณ์ "เสือ" ในความฝัน

ในภาษาเชิงสัญลักษณ์ของความฝันพยากรณ์ในมหากาพย์ สมเด็จพระพันวษามักถูกแทนด้วย "เสือ" ซึ่งเป็นนักล่าสูงสุดที่ไม่สามารถต่อรองหรือเอาชนะได้ด้วยวิชาอาคมทั่วไป

ฉากไคลแมกซ์ของเรื่องแสดงภาพนี้ได้อย่างชัดเจน เมื่อทรงอ่อนพระทัยกับการชิงรักหักสว่างที่ไม่จบสิ้นระหว่างขุนแผนและขุนช้าง พระองค์จึงรับสั่งให้วันทองตัดสินใจเลือกชายเพียงคนเดียว เมื่อวันทองลังเล พระองค์ทรงมองว่าความลังเลนั้นคือการหมิ่นพระเกียรติและทำลายระเบียบทางศีลธรรม